Phát huy nội lực, câu trả lời nhiều giải đáp nhưng một nguyên tắc: tuân theo quy luật thị trường

Để những ngành công nghiệp quan trọng có thể đóng góp sức lực cho các chương trình phát triển nhiều kỳ vọng, cần rất nhiều thay đổi, từ cải cách thể chế kinh tế ở tầm vĩ mô đến việc ứng xử với từng ngành nghề cụ thể, mà ví dụ ở đây là công nghiệp ôtô. 


Phát huy nội lực, câu trả lời nhiều giải đáp nhưng một nguyên tắc: tuân theo quy luật thị trường ảnh 1

Các đề xuất ưu đãi, giảm thuế cho doanh nghiệp ôtô tiếp tục được đặt ra sau một phần tư thế kỷ.

‘’5 năm tới Việt Nam lấy nguồn vốn nào để hỗ trợ, thực  hiện cho các chương trình phát triển nhiều kỳ vọng của mình khi các nguồn vốn tài trợ đang thu hẹp dần?’’. 

Tại Diễn đàn đối tác phát triển (VDIF) hàng năm họp hôm 5/12 tại Hà Nội, Victoria Kwakwa, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam đã nêu câu hỏi như trên cho những người tham dự, các quan chức chính phủ và các đại diện của nhiều quốc gia đang hỗ trợ phát triển cho nước ta. Đây là một câu hỏi thẳng thắn và rất đúng lúc vì sang năm, 2016, đã là tròn 30 năm kể từ khi chúng ta có chính sách Đổi Mới, nhờ vậy mà công đồng quốc tế đã có cơ hội hỗ trợ Việt Nam từ đó cho đến vài năm nữa. Một sự hỗ trợ rất to lớn và vô giá.

Đồng chủ trì hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng đã nêu rõ: nguồn vốn đó sẽ được lấy từ sự phát huy nội lực của Việt Nam.

Nhìn lại có thể thấy nay thì Việt Nam đã bước vào nhóm nước có thu nhập trung bình, dù thấp, với thu nhập bình quân đầu người khoảng 2.500USD và đang cố gắng để 5 năm nữa sẽ ở mức 3.200-3.400USD. Nội lực như vậy đã bắt đầu có, tuy chưa nhiều. Nhưng nhiều việc vẫn đang còn dở dang: ở tầm vĩ mô cải cách thể chế kinh tế vẫn đang là câu hỏi gay gắt được đặt ra trên các diễn đàn của Quốc hội và tại các hội nghị khoa học, trong khi ở tầm cụ thể thì việc ứng xử như thế nào với công nghiệp ôtô, ví dụ, một trong những yêu cầu cấp bách lúc này, vẫn đang là câu chuyện chưa có hồi kết.

Vấn đề là ngày 1/12 tại Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam (VBF) nhóm công tác công nghiệp ôtô xe máy đã đưa ra đề xuất cần có chính sách ưu đãi đối với sản xuất trong nước để bù đắp cho các doanh nghiệp khi thị trường ôtô chưa đủ lớn gồm 3 điểm chính: 1. Ưu đãi tương đương 10% giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt cho 10 năm kể từ năm 2018, 2. Xoá bỏ thuế tiêu thụ đặc biệt đối với dòng xe 16-24 chỗ (nhưng giữ nguyên thuế tiêu thụ đặc biệt cho xe pick-up) vì đây là những dòng xe thương mại hỗ trợ rất nhiều cho việc đi lại và vận chuyển hàng hoá của người dân và, 3. Bỏ thuế nhập khẩu cho các linh kiện và phụ tùng ôtô mà Việt Nam chưa sản xuất được, đồng thời tiếp tục rà soát những loại thuế nhập khẩu của tất cả các linh kiện và phụ tùng ôtô khác.

Sau một phần tư thế kỷ phát triển, công nghiệp ôtô vẫn tiếp tục xin ưu đãi. Vấn đề cũng là lượng ôtô nhập khẩu tăng tăng rất mạnh: riêng trong tháng 10 đạt con số 14.000 chiếc và sẽ còn lên nữa trong hai tháng 11 và 12 đưa tổng kim ngạch nhập khẩu ô tô nguyên chiếc năm 2015 sẽ đạt con số 3 tỷ USD. Người ta ưa chuộng xe ngoại một phần, nhỏ thôi, nhưng lo ngại thuế tiêu thụ đặc biệt với xe nhập nguyên chiếc tăng vọt là phần lớn. Một tiềm lực rất lớn của nền kinh tế nước nhà đã được chảy mạnh ra nước ngoài
Sau một phần tư thế kỷ phát triển, công nghiệp ôtô vẫn tiếp tục xin ưu đãi. Vấn đề cũng là lượng ôtô nhập khẩu tăng tăng rất mạnh.

Vấn đề còn là hiện nay ngành ôtô Việt Nam có 20 công ty và 40 thương hiệu với công suất lắp ráp là gần 500.000 chiếc/năm. Năm nay doanh số bán xe dự tính sẽ ở mức 210.000 chiếc với tỷ lệ xe nội địa là 74%, tức là mới sử dụng hết khoảng 30% công suất hiện có. Và đã không thể nào nâng mức sản xuất lắp ráp của các doanh nghiệp ôtô lên được. Một sự lãng phí tiềm lực không nhỏ những gì đã được đầu tư và đã được ưu đãi cho công nghiệp ôtô.

Như vậy, để huy động được nội lực từ sự đóng góp của ngành công nghiệp lẳp ráp ôtô Việt Nam chúng ta sẽ phải giải quyết cho được, ít nhất,  mấy vấn đề nêu trên. Nhưng việc nay không dễ.

Phát huy nội lực, câu trả lời nhiều giải đáp nhưng một nguyên tắc: tuân theo quy luật thị trường ảnh 2

Phần đóng góp của Việt Nam trong các liên doanh ôtô chủ yếu là đất đai, thuế và bảo hộ. Ảnh: Vi Đức Thọ

Đầu tiên, ngành công nghiệp lắp ráp ôtô chúng ta vốn được xây dựng dựa trên sự liên doanh giữa các doanh nghiệp nhà nước với các hãng nước ngoài. Ở đó phần đóng góp của Việt Nam chủ yếu là những ưu đãi về đất đai, thuế và bảo hộ thị trường. Và giá xe Việt Nam ngất ngưởng cao hàng đầu trên thế giới đã mang lại không ít lợi nhuận cho các doanh nghiệp nước ngoài, sự tồn tại èo uột cho mấy doanh nghiệp nhà nước và sự thiệt thòi to lớn cho người tiêu dùng nước nhà. Nên không thể nào tiếp tục ưu đãi, cái làm tiêu phí tiềm lực quốc gia, được nữa cho một hệ thống sản xuất phi kinh tế như thế và mang lại rất ít lợi ích cho xã hội đến như thế. Nhưng nếu vậy thì công nghiệp ôtô có tồn tại để mang lại lợi ích cho nước nhà hay không?   

Tiếp đến, chúng ta đã tham gia hàng loạt các hiệp định tự do thương mại và khái niệm về hàng hoá trong nước và nước ngoài ngày càng mất đi nội dung truyền thống của nó. Câu chuyện hàng hoá bây giờ là câu chuyện chất lượng và mẫu mã có hợp thị hiếu người tiêu dùng hay không và không thể giải quyết nó bằng các hàng rào thuế mãi được. Trong khi đó việc nâng thuế quá mức còn có thể có tác dụng ngược: làm thất thu thuế và gây tác động tiêu cực đến sản xuất và đời sống của người dân. Nguyên nhân vì ôtô, trước hết, là phương tiện đi lại và phương tiện nâng cao năng suất lao động. Nên việc tranh thủ nội lực bằng tăng thuế là việc chỉ có thể làm và được làm trong những điều kiện và thời hạn nhất định

Cuối cùng, việc không sử dụng hết công suất các nhà máy là do nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu nhất là do thị trường không đủ lớn và các chính sách không thân thiện với thị trường và không ổn định trong một thời gian tối thiểu cần thiết. Điều này đã làm cho các sự đầu tư không hiệu quả: nhà nước và xã hội không có được các nguồn thu mong đợi từ những khoản đầu tư của mình. Khai thác tiếp nguồn này đòi hỏi phải có những thay đổi căn bản trong các chính sách về thị trường và cách điều hành nền kinh tế trong các khuôn khổ pháp lý đặt sự tôn trọng các tín hiệu thị trường lên trên hết..

Cho nên, trong khuôn khổ những thể chế kinh tế hiện nay của chúng ta, thông qua một trường hợp rất cụ thể là công nghiệp sản xuất và lắp ráp ôtô, câu hỏi của vị Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam là rất có lý: nó thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về nền kinh tế của chúng ta cũng như mối quan tâm của bạn bè quốc tế với các giải pháp của chúng ta trong thời gian sắp tới.
Việc không sử dụng hết công suất các nhà máy là do nhiều nguyên nhân, nhưng chủ yếu nhất là do thị trường không đủ lớn và các chính sách không thân thiện với thị trường và không ổn định trong một thời gian tối thiểu cần thiết. 

Vậy thì để có thể phát huy được nội lực từ nền công nghiệp sản xuất ôtô của nước nhà cần phải hay đổi rất nhiều điều trong thể chế và cách vận hành nền kinh tế nước nhà. Những kiến nghị đặt ra của nhóm công tác công nghiệp ôtô xe máy đặt ra là hữu lý, nhưng đó cũng là những nhiệm vụ bất khả thi nếu những thể chế cũ vẫn tiếp tục tồn tại. Suy cho cùng, bài học của hãng Ford ngày xưa cũng nên được nhắc lại: có một nhà máy ôtô của hãng lỗ một triệu đô-la và giám đốc đến gặp Ford đề nghị cấp một triệu đô-la để có thể tiếp tục sản xuất; Ford từ chối và nói rằng ông không thể nào bỏ thêm một triệu đô-la vào một hệ thống đã làm mất đi một triệu đô-la được cho đến khi biết được vì sao nó mất và nó đã được khắc phục như thế nào.

Và khi Thủ tướng đã khẳng định câu trả lời như thế cho cộng đồng các nhà tài trợ quốc tế, thì chúng ta cũng nên hy vọng vào những cải cách quyết liệt sắp tới của Việt Nam về hướng một nền kinh tế thị trường theo các tiêu chuẩn chung của quốc tế. Nhờ đó mà cùng với sự hy vọng tình hình kinh tế nói chung sẽ được cải thiện, người dân Việt Nam cũng tràn đầy hy vọng sẽ có cơ hội được mua ôtô với giá phù hợp, không có những cuộc ‘’lên đỉnh’’ mua xe phập phù lo chạy thuế với xe ngoại, hay lo ngại những thay đổi về các loại phí và lệ phí cũng những quy định phi thị trường bất kỳ nào đó theo ngẫu hứng của các cơ quan quản lý nào đó....

Chúng ta cùng chờ và cùng hy vọng.

Phạm Bích San

Bạn đọc bình luận

Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu
Nhập mã bảo mật (*)    Refresh

Cùng chuyên mục