Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo: Đệ nhất danh cầm

Dù năm nay đã gần trăm tuổi, nhưng tiếng đàn của ông không có tuổi. Bàn tay ông lướt nhanh trên cung đàn, những nốt nhạc trong trẻo, thanh thoát được nhấn nhá mềm mại, bay bướm. Bị cuốn theo tiếng đàn mê hoặc ấy, người nghe như lạc về vùng sông nước miền Tây...

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo: Đệ nhất danh cầm ảnh 1

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo độc tấu Đờn ca tài tử.

Cha phản đối vẫn không dập tắt được đam mê

Tôi đến gặp Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo vào một chiều Sài Gòn nắng gắt, sau khi len lỏi giữa dòng người đông đúc ở khu chợ Bà Chiểu qua mấy con hẻm nhỏ mới đến nhà ông. Hình ảnh đầu tiên về ông là một cụ già tóc bạc phơ, khuôn mặt phúc hậu đang ngồi gảy từng ngón đàn một cách say sưa. Đến khi tôi vào tận giữa nhà nhạc sư mới nhận ra có khách. 

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo, sinh năm 1918 tại làng Mỹ Trà, Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là tỉnh Đồng Tháp) trong một gia đình nho học rất yêu thích đờn ca tài tử. Từ lúc còn là cậu bé Vĩnh Bảo 5 tuổi ông đã biết chơi đàn kìm, đàn cò. Sang 10 tuổi ông đã biết chơi rất nhiều loại nhạc cụ dân tộc khác, trong đó có đàn tranh. Không ngờ, đàn tranh sau này lại gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của ông.

Dù cả gia đình đều yêu âm nhạc, nhưng khi thấy cậu con trai vì mê nhạc mà xao nhãng việc học, cụ thân sinh đã cấm ông không bao giờ được động đến ngón đàn nữa. Những tưởng từ đó ông sẽ bị cách ly với cây đàn, may thay nhờ có sự cảm thông và trân trọng năng khiếu của cậu con trai út, mẹ ông đã dấu chồng cho con được chơi đàn “lén lút”. Đến một hôm, bà bạo gan thuyết phục chồng rằng nếu cho phép con theo đuổi đam mê một cách nghiêm túc thì biết đâu con sẽ chăm chỉ học hành hơn. Sau khi nghe con đàn một bản nhạc, cụ thân sinh đã rất ngạc nhiên trước kỹ năng của con. Ông đồng ý mời thầy về dạy đàn cho cậu con trai, không chỉ tiến bộ trong từng ngón đàn mà từ đó kết quả học tập của ông cũng tốt lên hẳn. Nhờ được sống với niềm ham thích, đam mê của mình mà ông có thêm động lực học tập, sáng tạo.

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo: Đệ nhất danh cầm ảnh 2

 

Truyền dạy qua… internet

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo luôn quan niệm về đạo trò như lời khuyên răn của cổ nhân “nhất tự vi sư, bán tự vi sư”. Và theo đúng nghĩa như vậy thì “tôi đã may mắn được học nhạc với hơn 200 người thầy khắp ba miền đất nước” – nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo cho biết. Cũng từ may mắn được học nhiều thầy rồi đúc kết ra những kinh nghiệm cho riêng mình, danh tiếng nhạc sư ngày càng lan tỏa được những thế hệ người Việt Nam yêu tài tử và cả những nghệ sĩ người nước ngoài muốn tìm hiểu về Đờn ca tài tử Việt Nam biết tới và tôn vinh như một nghệ sĩ bậc thầy, một di sản sống của Đờn ca tài tử Nam bộ. 

Nhạc sư không thể nhớ chính xác số trò của mình và chỉ ước tính có tới hàng trăm môn sinh ở khắp mọi nơi, từ Sài Gòn ra Hà Nội, sang tới Mỹ, Úc và khắp các nước châu Âu. Gần trăm tuổi nhưng thật kỳ lạ, nhạc sư luôn trẻ trung hơn nhiều so với lứa tuổi, ông vẫn luôn tiếp cận những tiện ích của khoa học kỹ thuật tiên tiến trong việc truyền dạy niềm đam mê âm nhạc. Thật khó có thể ngờ và cũng sẽ hết sức thú vị khi biết được rằng, các ông dạy học trò ở khắp nơi trên thế giới chính là cách dạy qua mạng internet. Có nghĩa là dạy trực tuyến, thầy dạy từng kỹ thuật, có khi thầy và trò ở cách nhau nửa vòng trái đất nhưng cùng hòa đàn với nhau. Nhạc sư thổ lộ: “Cũng lạ, đã có rất nhiều ông Tây bà đầm không chịu học đồ, rê, mi, fa, sol, la, si mà tìm tới tôi để học “hò, xự, xang, xê, xống”. Có một điều cũng rất đáng để nói đó là mức học phí để nhạc sư nhận dạy đối với các môn sinh của mình chỉ mang tính tượng trưng.
Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo: Đệ nhất danh cầm ảnh 3Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo.

Không ngừng sáng tạo 

Bằng quá trình nghiên cứu bền bỉ, tự tìm đọc các tài liệu âm nhạc ông đã mày mò cải tiến thành công đàn tranh 16 dây thành đàn tranh 17, 19, 21 vào những năm 1950 và mới đây nhất là đàn tranh 25 dây với kích thước và âm vực rộng hơn. Đến nay, đàn tranh do ông cải tiến đã được áp dụng rộng rãi trong quần chúng bởi những hiệu quả mà nó mang lại. Nhạc sư chia sẻ rằng, với một cây đàn tranh nguyên bản, theo kiểu “bản nào dây đó”, cứ mỗi khi chơi một bản khác ta lại phải chỉnh phím, so dây rất bất tiện. Cây đàn tranh cải tiến của ông rất tiện lợi và có thế khắc phục các nhược điểm trên. Theo nhạc sư, đàn tranh do ông cải tiến có thể biểu diễn các hơi, điệu trong đờn ca tài tử mà không cần phải chỉnh dây, kéo nhạn. Không chỉ sáng tạo trong việc cải tiến đàn, ông còn sáng tạo phương pháp ký âm nhạc ngũ cung (hò, xự, xang, xê, cống) truyền thống theo ký hiệu như nhạc phương Tây giúp những ai muốn học nhạc cụ truyền thống có thể tự học và dễ tiếp thu. Không chỉ là một người giảng dạy âm nhạc truyền thống, một nghệ sĩ nổi danh với cây đàn tranh, nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo còn kiêm cả nghệ nhân đóng các loại đàn như: tranh, bầu, kìm, gáo… 
Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo: Đệ nhất danh cầm ảnh 4Hòa đờn trên sông nước Nam bộ.

Nhìn quanh ngôi nhà nhỏ, có thể thấy rất nhiều bằng khen được ông treo một cách rất trân trọng ở phòng khách. Năm 2005 Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo và Giáo sư Trần văn khê được trao giải thưởng Đào Tấn của Việt Nam tại Tp.HCM - ghi nhận những đóng góp của ông cho âm nhạc. Đến năm 2008 ông được Chính phủ Pháp tặng Huy chương Nghệ thuật và Văn học… và rất nhiều bằng khen khác. Cũng chính với những đóng góp đặc sắc trong việc sưu tầm, sáng tạo và truyền bá âm nhạc truyền thống Nam bộ, tháng 3 vừa qua ông đã được Quỹ Văn hóa Phan Chu trinh trao tặng giả thưởng Phan Chu Trinh vì Sự nghiệp Văn hóa – Giáo dục. Ngay cả Giáo sư Trần Văn Khê còn phải phong ông là “Đệ nhất danh cầm”, bởi ông là một nhạc sĩ hiếm hoi có lối đờn ứng tấu ứng tác. Tôi đã có may mắn được mục sở thị lối đờn ấy của ông qua những bản nhạc, thiết nghĩ không chỉ riêng tôi mà cả khán phòng trong lễ trao giải Phan Chu Trinh hôm ấy đều bị tiếng đàn của ông mê hoặc.

Vẫn nhớ khi hỏi cảm xúc của nhạc sư như thế nào khi nhận được giải thưởng Phan Chu Trinh, ông từ tốn bộc bạch: “Tôi rất trân trọng và vui bởi những nghiên cứu, sáng tạo của mình đã lan tỏa trong cộng đồng. Nếu không có giải thưởng thì tôi vẫn cứ không ngừng làm việc, cống  hiến hết mình”.

TPHCM, tháng 5/2015

Nguyễn Thanh Hiếu


Bạn đọc bình luận

Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu
Nhập mã bảo mật (*)    Refresh
Nguyen Duc Tai
Cảm ơn Bạn về bài viết , Bạn có thể cho mình xin địa chỉ Nhà của ĐẸ NHẤT DANH CẦM ? Cảm ơn nhiều nhiều ! PinokioVn &CacCon.

Cùng chuyên mục