Slient Film: Nghệ thuật thứ 7 và sự tuyệt chủng của “Phim Câm“

Chia sẻ
Với nền điện ảnh hiện đại bị chi phối mạnh mẽ bởi tính chân thực trong khung hình, sự đa màu sắc của âm thanh, "Slient Film" hay phim câm đã từng thống trị nền công nghiệp giải trí thậm chí còn chẳng hề tồn tại trong tâm trí của nhiều khán giả. 
Thời đại vàng của điện ảnh mà chẳng nhiều người còn vương vấn
Trở lại thời điểm năm 1895 tại Paris hoa lệ, trong tầng hầm Salon Indien của quán cà phê Grand Café, anh em nhà Lumière đã tổ chức buổi trình chiếu công cộng nhằm thu lợi nhuận bằng những đoạn phim ghi lại bởi thiết bị tự phát minh mang tên cinématographe. Buổi chiếu bao gồm 10 cuộn phim rất ngắn, tổng hợp những đoạn phim nổi tiếng như la Sortie de l'usine Lumière à Lyon hay l'Arroseur arrosé. Tuy với một tính chất, mục đích và điều kiện khá tầm thường nhưng sự kiện ở kinh đô ánh sáng được nhận định là thời điểm đánh dấu sự ra đời của nền điện ảnh nói chung và phim câm nói riêng.
Slient Film: Nghệ thuật thứ 7 và sự tuyệt chủng của “Phim Câm“ ảnh 1
Từ năm 1905 đến năm 1910, điện ảnh, từ chỗ chỉ là một thú vui giải trí mới lạ, đã dần phát triển thành một ngành công nghiệp thực sự. Tại Pháp, anh em nhà Pathé và Léon Gaumont bắt đầu sản xuất hàng loạt các bộ phim hài ngắn, với các diễn viên như Rigadin, Léonce Perret hay Max Linder, ngôi sao phim hài đầu tiên trong lịch sử điện ảnh (với bộ phim Max et sa belle, 1910) cũng xuất thân từ những bộ phim kiểu này, Max Linder sau này chính là nguồn cảm hứng bất tận cho Vua hề Charlie Chaplin trên con đường trở thành huyền thoại.
Slient Film: Nghệ thuật thứ 7 và sự tuyệt chủng của “Phim Câm“ ảnh 2
Huyền thoại Charlie Chaplin
Thời đại của phim truyện câm Mỹ chỉ kéo dài từ năm 1912 đến 1929. Sau một giai đoạn khủng hoảng vì chiến tranh từ 1914 - 1918, các bộ phim câm bắt đầu được sản xuất hàng loạt nhằm phục vụ nhu cầu giải trí khổng lồ từ khán giả. Nhiều nền điện ảnh mới trên toàn thế giới cũng nối đuôi nhau ra đời. Liên Xô nổi lên như một nền điện ảnh giàu sức sáng tạo trong chất riêng cùng đạo diễn huyền thoại Sergei Eisenstein, tác giả của Chiến hạm Potyomkin (1925), một trong những bộ phim câm xuất sắc nhất thời đại.
Slient Film: Nghệ thuật thứ 7 và sự tuyệt chủng của “Phim Câm“ ảnh 3
Camera đầu tiên cho phép việc làm phim và quay phim trở nên độc lập - Bolex
Tại Hoa Kỳ, Hollywood vươn mình trở thành kinh đô của điện ảnh thế giới, miền đất hứa này không chỉ thu hút các tài năng điện ảnh quê nhà mà còn là điểm đến của các nghệ sĩ điện ảnh nổi tiếng trên toàn lục địa già như Stroheim và Sternberg của Áo, Lubitsch của Đức hay Mauritz Stiller của Thụy Điển. Tuy vậy trụ cột của các hãng phim Mỹ lúc này vẫn là những ngôi sao bản địa trải dài từ ghế nóng đạo diễn như cho đến bộ sậu diễn viên. Tuy nhiên một rạp chiếu im lặng chắc chắn sẽ phải kết thúc khi các nhà làm phim nhận ra chẳng có yếu tố nào biểu thị được sắc thái nghệ thuật dễ dàng như âm thanh, tiếng động. Warner Bros. của nhưng Wonder Woman, Joker hay Annabelle ngày nay đã thành công nghiên cứu áp dụng kỹ thuật thu tiếng đồng bộ và Don Juan (1926) là lần đầu tiên phần nhạc được ghép trực tiếp vào cuộn phim khô khan.
Slient Film: Nghệ thuật thứ 7 và sự tuyệt chủng của “Phim Câm“ ảnh 4
Và chỉ một năm sau, chính Warner Bros. đã ra mắt công chúng The Jazz Singer, bộ phim có tiếng đầu tiên trong lịch sử điện ảnh. Khi câu thoại đầu tiên của phim vang lên, sự phấn khích của khán giả bắt đầu. Từng tràng pháo tay tán thưởng vang lên sau mỗi bài hát của Al Jolson. Kể từ lần trình chiếu đầu tiên của các bộ phim với âm thanh Vitaphone, cách đó hơn 1 năm, chưa có một sự lần nào khán giả phải của phòng vé phải đứng hết dậy. Sau buổi chiếu, khán giả trở thành những con chiên và cuồng nhiệt kêu gào “Jolson". Cả Hollywood sững sờ trước cánh cửa tương lai mà bộ phim mở cho ngành điện ảnh
Slient Film: Nghệ thuật thứ 7 và sự tuyệt chủng của “Phim Câm“ ảnh 5
Với trào lưu âm thanh hiện đại, các bộ phim câm dần dần rút lui khỏi các rạp chiếu bóng từ thập niên 1930 chỉ trừ một số nền điện ảnh chưa phát triển mạnh mẽ. Hệ quả kéo theo những ngôi sao của phim câm đã không thể bắt kịp với xu hướng điện ảnh mới, chỉ có một số người tiếp tục thành công và trở thành những huyền thoại thực sự của điện ảnh thế giới, có thể kể đến như vua hề Charlie Chaplin hay Anh em nhà Marx. Gần 11.000 bộ phim câm đã được sản xuất, nhưng cho đến ngày nay , chỉ 91 năm sau khi kỷ nguyên phim câm kết thúc, khái niệm điện ảnh vàng son một thời này đã hoàn toàn tan biến trong nền công nghiệp xô bồ này.
Một bộ phim câm đúng nghĩa
Phim câm là những bộ phim không có tiếng động hoặc lời thoại được đồng bộ với hình ảnh. Tuy nhiên phim câm cũng có thể là những bộ phim được chiếu kèm với âm thanh được tạo ra bên ngoài như người dẫn truyện, dàn hòa tấu, đoạn phim chiếu song song. Vì các bộ phim câm không có tiếng động, vì vậy để đảm bảo khán giả hiểu được những gì phim đang diễn ra, đội ngũ sản xuất phải sử dụng intertitle hay có thể hiểu là phụ đề nhưng sẽ hiện lên sau khi cảnh phim kết thúc với một background riêng biệt. Vì tầm quan trọng của các intertitle, những slide ảnh này yêu cầu quá trình thực hiện khá cầu kỳ về mặt thẩm mỹ, trở thành một phần tiêu tốn kinh phí không nhỏ trong công đoạn sản xuất phim câm.

Về mặt kỹ thuật, phần lớn phim câm có tốc độ khung hình (frame rates) chậm hơn tốc độ khung hình của các phim có tiếng sau này, trung bình dao động từ 16 cho tới 23 khung hình một giây, tùy thuộc hãng và năm sản xuất. Cảnh quay dài (long take) hay di chuyển máy quay thay vì cố định một chỗ cũng được phát triển trong thời đại ngắn ngủi của phim câm. Vì không có âm thanh hoặc thoại nên cảm xúc chính của mạch phim hoàn toàn phụ thuộc vào tài năng của dàn diễn viên. Các bộ phim câm đặc biệt chú trọng ngôn ngữ hình thể, vẻ mặt đi kèm ánh mặt là một điểm đắt giá của ngôi sao Hollywood thời kỳ sơ khai. Chính vì lý do này mà các bộ phim hài trở thành món ăn tinh thần đắt khách nhất trong kỷ nguyên phim truyện không tiếng hơn là các bộ phim tình cảm, hình sự hay lịch sử do việc truyền đạt cảm xúc thân thuộc hoặc chủ đề hài hước tới khán giả sẽ dễ dàng hơn. Chính vì yêu cầu cao trong cử chỉ và diễn xuất nên khi phim có tiếng xuất hiện, rất nhiều diễn viên ngôi sao không thể cân bằng giữa hình thể và giao tiếp, và sớm phải chia tay sự nghiệp dù có thể ở đỉnh cao vào năm trước đó, rồi chìm dần vào sự lãng quên.
Slient Film: Nghệ thuật thứ 7 và sự tuyệt chủng của “Phim Câm“ ảnh 6
Nhiều người sẽ có thể chỉ biết về phim câm qua vua hề huyền thoại Charlie Chaplin, nhưng nếu hướng góc nhìn về thể loại kinh dị mà nhiều người vẫn cho là hấp dẫn nhất bất chấp mọi thời đại. Nosferatu (1922) ngày nay được coi là một tác phẩm kinh điển của thể loại kinh dị kết hợp phim câm, nhưng cũng gần như bị mất mãi mãi trong khái niệm điện ảnh của nhiều khán giả hiện đại cũng chỉ vì mang mác phim câm. Ma cà rồng của Nosferatu cũng là một trong rất nhiều những kiệt tác khác trở nên lỗi thời và bị quên lãng dưới tốc độ phát triển chóng mặt của điện ảnh.

fitz9

Tin liên quan

Chia sẻ

Bạn đọc bình luận

Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu
Nhập mã bảo mật (*)    Refresh

Cùng chuyên mục