Ngành máy ảnh Nhật Bản đón tín hiệu hồi sinh sau hai thập kỷ bị điện thoại di động lấn lướt

Nhật Bản từ lâu đã được ví như cái nôi của ngành công nghiệp nhiếp ảnh thế giới khi hội tụ hàng loạt thương hiệu toàn cầu như Sony, Canon, Nikon, Olympus, Panasonic, Pentax, Fujifilm và Ricoh. Các tập đoàn này đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu, đồng thời đặt ra những tiêu chuẩn kỹ thuật cho toàn bộ thị trường toàn cầu. Dù vậy, sự xuất hiện của điện thoại thông minh đã làm thay đổi hoàn toàn thói quen tiêu dùng và nhanh chóng đẩy ngành sản xuất này vào cuộc khủng hoảng quy mô lớn. Báo cáo thống kê từ Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) thể hiện rất rõ mức độ khốc liệt của cuộc khủng hoảng này. Vào năm 2006, khoảng thời gian ngay trước khi chiếc Apple iPhone đầu tiên ra mắt, các nhà máy tại Nhật Bản đã xuất xưởng xấp xỉ 37 triệu máy ảnh chụp tĩnh cùng 12 triệu máy quay phim chuyên dụng. Đến năm 2024, tổng sản lượng toàn ngành đã rơi xuống chạm mức khoảng 2 triệu đơn vị thiết bị. Mức sụt giảm kỷ lục này chứng minh sự thay đổi diện mạo thói quen tiêu dùng khi phần lớn người dùng phổ thông đã hoàn toàn chuyển sang ghi hình bằng điện thoại di động.

Các cột màu xanh lam thể hiện sản lượng máy quay video, các cột màu cam thể hiện sản lượng máy ảnh chụp ảnh tĩnh, đơn vị tính là mười nghìn chiếc. Đường màu đỏ biểu thị tỷ lệ thâm nhập thị trường của điện thoại thông minh.

Một trong những điểm đáng chú ý trong tiến trình dịch chuyển cấu trúc sản phẩm chính là sự biến mất dần của dòng máy quay phim gia đình chuyên dụng. Các tính năng quay phim độ phân giải cao và khả năng chống rung tiên tiến giờ đây đã được tích hợp toàn diện vào các dòng máy ảnh cơ động. Việc tích hợp hai tính năng trong một thiết bị giúp người dùng tiết kiệm chi phí đồng thời tối ưu hóa không gian lưu trữ thiết bị. Song song với đó, các dòng máy ảnh phản xạ ống kính đơn (SLR) gần như đã kết thúc vòng đời thương mại để nhường chỗ cho máy ảnh không gương lật (mirrorless). Các nhà sản xuất đã tập trung toàn bộ nguồn lực nghiên cứu nhằm thu gọn kích thước thân máy, tối ưu hệ thống lấy nét tự động bằng trí tuệ nhân tạo và nâng cao chất lượng cảm biến. Sự lên ngôi của dòng máy ảnh không gương lật với ống kính thay đổi được chính là động lực chính thúc đẩy sự quay trở lại của người tiêu dùng.

Số liệu ghi nhận trong giai đoạn 2024–2025 cho thấy sản lượng sản xuất máy ảnh đã tăng trưởng trở lại so với cùng kỳ năm trước. Đây là lần đầu tiên sau gần hai thập kỷ, ngành sản xuất máy ảnh Nhật Bản chứng kiến đà tăng trưởng dương trong hai năm liên tiếp. Thậm chí, phân khúc máy ảnh du lịch bỏ túi (compact) cũng bắt đầu ghi nhận sự phục hồi từ năm 2023, đánh dấu sự trở lại của nhu cầu sở hữu các thiết bị nhỏ gọn nhưng cho chất lượng hình ảnh vượt trội so với điện thoại thông minh.

Bộ Kinh tế Nhật Bản nhận định rằng lực lượng khách hàng trẻ tuổi đóng vai trò trụ cột cho đà tăng trưởng này. Thế hệ người dùng mới có nhu cầu rất cao về chất lượng hình ảnh và video để đăng tải trên các nền tảng mạng xã hội. Họ nhận ra những giới hạn vật lý của cảm biến điện thoại và tìm đến máy ảnh chuyên nghiệp nhằm tạo ra phong cách thị giác khác biệt. Yếu tố thẩm mỹ hoài cổ kết hợp với trải nghiệm cơ học khi chụp ảnh cũng thu hút nhóm công chúng trẻ rời xa màn hình cảm ứng thuần túy.

Máy ảnh DSLR (màu xanh) gần như đã tuyệt chủng, trong khi máy ảnh không gương lật mirrorless (màu đen) và máy ảnh Compact nhỏ gọn (màu đỏ) đang quay trở lại.

Mặc dù thị trường hiện tại đã đi vào trạng thái ổn định và tăng trưởng nhẹ, giới phân tích nhận định ngành sản xuất máy ảnh khó có thể quay lại thời kỳ hoàng kim với sản lượng hàng chục triệu thiết bị như đầu thế kỷ 21. Quy mô thị trường hiện nay đã thu hẹp nhưng đạt độ ổn định cao hơn, tập trung vào giá trị gia tăng chứ không chạy theo số lượng. Thay vì cạnh tranh ở phân khúc bình dân, các thương hiệu Nhật Bản đã chuyển hướng chiến lược sang phân khúc trung và cao cấp, phục vụ những người sáng tạo nội dung, nhiếp ảnh gia bán chuyên và lực lượng chuyên nghiệp. Ngành công nghiệp máy ảnh Nhật Bản vì thế đã bước sang một chương mới với sự tinh gọn và chất lượng đỉnh cao trở thành kim chỉ nam cho sự phát triển bền vững.

Đức Trọng