6 sự thật thú vị về đĩa than có thể bạn chưa biết

1. Đĩa nặng hơn chưa chắc đã mang lại âm thanh tốt hơn

Dạo gần đây, bạn có lẽ thường xuyên nhìn thấy những chiếc nhãn dán "180g" đi kèm mức giá đắt đỏ trên nhiều album đĩa than. Trong thế kỷ trước, đĩa than thường chỉ nặng khoảng 120 đến 140 gram. Xu hướng tiếp thị đĩa 180 gram mới chỉ thực sự bùng nổ từ cuối những năm 1990. Mặc dù đĩa nặng hơn mang lại một số lợi ích vật lý rõ rệt như khả năng chống cong vênh tốt hơn và giới âm thanh thường coi trọng trọng lượng này như một tiêu chuẩn cho chất lượng cao, nhưng thực tế là việc tăng trọng lượng lên 180 gram không hề giúp cải thiện chất lượng âm thanh cốt lõi.

Nếu một chiếc đĩa quá nhẹ dẫn đến mất ổn định khi quay, điều đó chắc chắn sẽ làm giảm chất lượng âm thanh. Tuy nhiên, bạn hầu như không thể tìm thấy loại đĩa siêu nhẹ như vậy trên thị trường hiện nay. Một khi đĩa đã đủ nặng để quay ổn định thì việc đắp thêm trọng lượng không đem lại khác biệt nào cho quá trình đầu kim đọc rãnh đĩa. Chỉ cần mặt đĩa phẳng và rãnh ghi đồng tâm với tâm đĩa, trọng lượng tăng thêm hoàn toàn vô giá trị đối với âm thanh.

Khi khảo sát ý kiến từ các nhà sản xuất thiết bị âm thanh lớn, câu trả lời nhận được vô cùng đa dạng và không có sự đồng thuận nào về trọng lượng lý tưởng. Một số bên cho rằng đĩa nặng giúp giảm rung chấn truyền đến đầu kim và tăng độ ổn định khi đọc đĩa. Số khác lại thẳng thắn vạch trần đây là một chiêu trò tâm lý, giúp người mua có cảm giác đang sở hữu một sản phẩm cao cấp hơn. Dù vậy, tất cả họ đều đồng ý ở một điểm then chốt, đó là chất lượng bản ghi và sự tỉ mỉ trong khâu sản xuất master cũng như ép đĩa mới là yếu tố quyết định. Một chiếc đĩa 140 gram được ghi âm và sản xuất tốt chắc chắn sẽ đè bẹp một chiếc đĩa 180 gram được làm cẩu thả.

2. Đĩa tốc độ 45 vòng mỗi phút cho chất lượng âm thanh vượt trội

Khác với câu chuyện về trọng lượng, định dạng đĩa 45 vòng mỗi phút thực sự sở hữu ưu thế về mặt âm thanh nhờ những nguyên lý vật lý rõ ràng. Đĩa 45 vòng được ra đời vào năm 1949, chỉ một năm sau khi đĩa 33⅓ vòng xuất hiện. Nếu loại 33⅓ vòng chiếm ưu thế tuyệt đối ở phân khúc album đầy đủ thì đĩa 45 vòng lại trở thành lựa chọn hàng đầu cho các đĩa đơn.

Lý do đĩa 45 vòng nghe hay hơn nằm ở tốc độ quay. Vì đĩa quay nhanh hơn, đầu kim sẽ di chuyển qua một diện tích bề mặt đĩa lớn hơn trong mỗi giây. Nhờ đó, các đường uốn lượn trên rãnh đĩa được kéo giãn ra, giúp đầu kim dễ dàng dò theo và tái tạo âm thanh một cách chính xác nhất. Bạn có thể hình dung điều này giống như một cuốn sách lật để xem hoạt hình. Thay vì chỉ có 10 trang, một cuốn sách có 20 trang sẽ đòi hỏi bạn phải lật nhanh hơn để nhân vật chuyển động cùng một tốc độ, nhưng đổi lại, các chuyển động sẽ mượt mà và chi tiết hơn rất nhiều.

3. Bộ tiền khuếch đại phono không đơn thuần là làm tăng âm lượng

Đúng vậy, bộ tiền khuếch đại phono là thiết bị bắt buộc phải có để phóng đại tín hiệu cực kỳ nhỏ từ hộp kim đĩa than lên mức đủ lớn trước khi truyền tới hệ thống loa. Tuy nhiên, thiết bị này còn gánh vác một nhiệm vụ quan trọng khác là cân bằng tần số âm thanh.

Để khắc phục những giới hạn vật lý của chất liệu vinyl, khi ép đĩa, người ta phải chủ động giảm bớt âm trầm và tăng cường âm bổng theo một đường cong chuẩn hóa gọi là tiêu chuẩn RIAA. Khi phát nhạc, bộ tiền khuếch đại phono sẽ thực hiện quá trình ngược lại nhằm đảo ngược đường cong này, trả lại sự cân bằng âm sắc nguyên bản, giúp âm thanh phát ra vừa chính xác vừa dày dặn.

4. Doanh số đĩa than tại Anh đã tăng hơn 3000% kể từ năm 2007

Thị trường đĩa than đã trải qua những giai đoạn thăng trầm vô cùng nghẹt thở. Theo Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Mỹ, doanh số đĩa than tại quốc gia này từng đạt đỉnh vào năm 1978 với hơn 500 triệu bản được bán ra, trước khi chạm đáy ở mức dưới 1 triệu bản vào năm 2006 khi mọi người đều nghĩ rằng định dạng này đã chết. Thật kinh ngạc khi đến năm 2024, con số này tại Mỹ đã lội ngược dòng ngoạn mục lên mức 43,6 triệu bản.

Tại Anh, số liệu lịch sử khó thu thập hơn, nhưng thị trường này cũng từng rơi vào khủng hoảng tương tự vào năm 2007 với chỉ 205.000 đĩa được tiêu thụ. Thật may mắn, làn sóng hồi sinh tại đây cũng mạnh mẽ không kém khi ghi nhận doanh số đạt tới 6,7 triệu bản vào năm 2024.

5. Rãnh đĩa than chỉ mỏng tương đương một sợi tóc người

Mặc dù tổng chiều dài rãnh ghi trên một chiếc đĩa LP kích thước 12 inch có thể kéo dài hơn 500 m, nhưng chiều rộng của rãnh đĩa thông thường chỉ dao động từ 0,04 đến 0,08 mm, tương đương 40 đến 80 micron. Việc con người có thể trích xuất dữ liệu âm thanh từ một rãnh cắt siêu nhỏ như vậy là một kỳ tích đáng kinh ngạc.

Điều thú vị hơn nữa là quá trình này được thực hiện bằng một tay cần có chiều dài phổ biến từ 9 đến 12 inch. Tính ra, chiều dài của tay cần lớn gấp 3.000 đến 7.500 lần so với độ rộng của rãnh đĩa mà nó đang dò tìm.

6. Nhóm hài Monty Python từng phá vỡ quy luật bất biến của đĩa than

Một chiếc đĩa than bình thường có bao nhiêu rãnh? Câu trả lời hiển nhiên là 2 rãnh với mỗi mặt 1 rãnh chạy liên tục từ ngoài vào trong xuyên suốt chiều rộng của mặt đĩa.

Tuy nhiên, thế giới luôn có những ngoại lệ độc đáo. Album mang tên "Matching Tie And Handkerchief" của nhóm hài Monty Python đã phá cách bằng việc khắc 2 đường rãnh xoắn ốc hoàn toàn độc lập trên cùng một mặt đĩa. Tùy thuộc vào vị trí ngẫu nhiên mà bạn thả đầu kim xuống, bạn sẽ được thưởng thức một trong hai nội dung âm thanh hoàn toàn khác nhau.

Minh Hoàng