TPP và ôtô: tình yêu của tôi, nỗi buồn của tôi

Người Việt hiện đại có hai niềm đam mê lớn: các hiệp định thương mại tự do và ôtô.

>> Chính sách mới: Niềm an ủi cho công nghiệp ôtô, có hơn không?

TPP và ôtô: tình yêu của tôi, nỗi buồn của tôi                                                                                          ảnh 1

TPP không có nhiều tác động trong việc giảm giá ôtô.

Với cái thứ nhất thì hiện nay chúng ta đã, hoặc đang xúc tiến ký kết 15 hiệp định tự do thương mại. Trong đó TPP, hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương, là cái lớn nhất thuộc thế hệ mới nhất: có 12 quốc gia với 40% GDP toàn thế giới. Và Việt Nam cũng là nước có trình độ phát triển thấp nhất trong các nước tham gia hiệp định này. Các nước cam kết sẽ đưa thuế nhập khẩu về 0 cho hàng hoá xuất xứ từ các quốc gia tham gia hiệp định.

Tham gia hiệp đinh chúng ta hồ hởi nghĩ rằng GDP sẽ tăng thêm 68 tỷ USD vào năm 2025 cùng vô số công ăn việc làm, và ít ai nghĩ rằng đằng sau đó là những luật chơi khắc nghiệt vốn chỉ dành cho các quốc gia có nền kinh tế thị trường đúng nghĩa và một hệ thống pháp lý phù hợp. Trong đó, một quy định rất đáng để quan tâm là hàng hóa của một quốc gia chỉ có thể được ưu đãi về thuế nếu tỷ lệ thành phần sản xuất nội địa của nó đạt một mức nhất định. Trong khi thành phần sản xuất của rất nhiều hàng hóa của chúng ta, trừ một số nhóm hàng nông nghiệp, do trình độ phát triển thấp của mình, lại không đạt được tỷ lệ nội địa hóa cần thiết, tức là chúng ta sẽ không được hưởng cái ưu đãi về thuế đó từ các nước đối tác và chúng ta phải cung cấp các ưu đãi cho đối tác vì họ là những nước có trình độ phát triển hơn ta nên tỷ lệ nội địa hóa thường đạt mức cần thiết theo quy định.
Chúng ta đang sống những ngày cảm xúc quá nhiều. Giống như WTO, chúng ta đang sống trong trào lưu cảm xúc đến nỗi tổ chức cả các cuộc đi bộ để ăn mừng.

Trương Đình Tuyển (nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại)

Vì vậy nên chỉ những quốc gia nào có tình yêu mãnh liệt của những người mới lớn mới tham gia được nhiều hiệp định như thế với những đối tác phát triển như thế.

Còn với ôtô thì khỏi bàn: người Việt thực sự là đam mê. Càng nhiều các loại thuế phí đánh vào ôtô mỗi lúc một tăng, đường sá mỗi lúc một tắc tị một cách vô vọng, và tai nạn giao thông luôn ở mức báo động, ôtô càng trở thành biểu trưng của người đẳng cấp cao trong xã hội. Vì thế nên dù giá xe có đắt gấp 2,5 lần so với Mỹ trong khi thu nhập, vào năm 2013 chẳng hạn, của người Việt chỉ là 1.960 USD trong khi Mỹ là 50.708 USD, thì những ai có thể đều cố mua lấy một cái ôtô. Các hãng bán ôtô nước ngoài ở Việt Nam nước ngoài khá là ngưỡng mộ người tiêu dùng Việt khi nhìn họ mang tiền mặt đến mua ngay một cái ôtô, bất cần biết đến thanh toán qua tài khoản hay mua trả góp là gì.

Hơn thế, không chỉ người dân mà các nhà lập chính sách cũng say mê với ôtô. Công nghiệp ôtô từng, đang và vẫn còn là biểu tượng công nghiệp hóa nước nhà suốt một phần tư thế kỷ nay với nhiều nhiều bản chiến lược và quy hoạch phát triển. Và nó cũng từng, đang và còn sẽ tốn rất nhiều tiềm lực quốc gia đầu tư vào các doanh nghiệp ôtô nhà nước để cố làm ra một cái ôtô made in Vietnam. Ngay cả giờ đây, khi mọi hy vọng đã như không còn cho một chiếc ôtô Việt Nam giá rẻ phù hợp với túi tiền người Việt, thì các nhà lập chính sách vẫn còn cố làm chiến lược công nghiệp phụ trợ cho ngành ôtô, bất chấp việc thị trường ôtô nước nhà, do các chính sách không thân thiện với thị trường, năm nay cũng chỉ tới mốc 200.000 xe trong năm nay, cao hơn bất kỳ năm nào khác, trong khi Thái Lan là hơn 2 triệu chiếc. Không có thị trường thì lấy chỗ đâu cho việc sản xuất linh kiện phụ trợ?

Nhưng không sao, tình yêu ôtô của dân ta chỉ càng cháy bỏng hơn thôi.

Nên nghe tin hiệp định tự do thương mại TPP đã hoàn tất, người Việt phấn khởi vô vàn: vô số bài báo bàn luận đến việc sẽ có ôtô giá rẻ cho người Việt. Một niềm hân hoan tràn lan kín đáo trong xã hội.

Vậy nên đã đến lúc nhìn nhận lại xem TPP có làm thay đổi gì đến giá ôtô hay không.

Điều trước tiên chúng ta nên biết là TPP chỉ đưa thuế suất nhập khẩu về 0 đối với hàng hóa nhập từ các nước tham gia hiệp ước, như ôtô từ Mỹ và Nhật chẳng hạn, nhưng quy định các loại thuế khác trong nước vẫn là quyền của từng chính phủ, căn cứ vào điều kiện cụ thể của quốc gia mình. Ông Trần Quốc Khánh, thứ trưởng trưởng đoàn đàm phán TPP, đã giải thích rất rõ điều này trên truyền hình trong những ngày vừa qua. Mà thuế, ví dụ thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB), có thể được tính lại. Đối với các xe CBU, xe nhập khẩu nguyên chiếc, sẽ được tính lại thuế TTĐB: trước được tính trên giá CIF cộng với thuế nhập khẩu thì nay khi lộ trình về 0 sẽ là giá CIF, cộng với thuế nhập khẩu, chi phí vận chuyển, chi phí quảng cáo, lợi nhuận … rồi mới tính thuế TTĐB. Nhà nước có thể dùng thuế TTĐB để điều tiết thị trường một cách dễ dàng: Giá xe CBU như thế nào, có giảm không vẫn là sự xem xét của các cơ quan có thẩm quyền.

Bên cạnh đó, xe lắp ráp trong nước lại có sự khác biệt so với các sản phẩm thông thường khác là tỷ lệ nội đia hóa rất thấp và vẫn chỉ là lắp ráp thuần túy các cấu kiện nhập từ nước ngoài, nên sự cạnh tranh với các xe nhập khẩu nguyên chiếc không đáng kể về giá, trong khi về chất lượng lại có phần kém hơn khá nhiều. Vậy nên việc đầu tư sản xuất trong nước đang trông chờ vào các dòng xe CKD có được hỗ trợ thêm về thuế nhập khẩu linh kiện hay không để mà tiếp tục hay dừng lại. Nhà nước cũng lại sẽ tính toán việc đảm bảo thu ngân sách, sự phát triển cơ sở hạ tầng và nhu cầu đi lại của người dân mà điều chỉnh giá xe.
TPP chỉ đưa thuế suất nhập khẩu về 0 đối với hàng hóa nhập từ các nước tham gia hiệp ước, như ôtô từ Mỹ và Nhật chẳng hạn, nhưng quy định các loại thuế khác trong nước vẫn là quyền của từng chính phủ, căn cứ vào điều kiện cụ thể của quốc gia mình. 

Tóm lại là TPP không tự động đưa đến việc giảm giá xe ôtô: cả xe CBU lẫn xe CKD.

Nhớ lại gần 10 năm trước, khi Việt Nam gia nhập WTO, người tiêu dùng từng mong đợi là giá xe giảm xuống mức tương xứng với các nước trong khu vực, và quả thực là cũng đã có lộ trình giảm thuế. Nhưng sau đó rất nhiều loại thuế và phí phát sinh với mức tăng đáng kể: tăng lệ phí là một ví dụ chẳng hạn. Điều này khiến cho thị trường ôtô Việt Nam đã nhỏ bé lại còn lên xuống thất thường, rất khó để có một chiến lược phát triển công nghiệp ôtô một cách ổn định được. Nay thì TPP và tác động của nó như thế nào đến giá mua bán ôtô ở nước ta vẫn còn rất khó để đoán định.

Tuy nhiên, có một điều chắc chắn là các doanh nghiệp ôtô nước ngoài của các quốc gia tham gia TPP sẽ được hưởng lợi rất nhiều: thuế nhập khẩu tiến tới 0 trong khi thuế nội địa không thể tăng lên quá nhiều, quá khác biệt  đối với các dòng xe CBU so với các dòng xe CKD được. Hàng của họ sẽ bán chạy hơn nhiều.

Còn người tiêu dùng có được hưởng lợi nhờ giá ôtô rẻ phù hợp với mức thu nhập của người Việt hay không chưa xác định được.

Mà thu nhập của người Việt Nam có tăng lên không sau khi gia nhập TPP thì tùy thuộc chủ yếu vào việc chúng ta có tạo được nhiều công ăn việc làm với mức lương cao hơn hay không. Ví dụ ngành công nghiệp ôtô trong nước có phát trỉển được hay không, có đưa ra được những sản phẩm cạnh tranh hay không lại tùy thuộc vào các chính sách có đủ mẫn tuệ để bảo vệ quyền lợi của sản xuất trong nước hay không để tạo ra được nhiều công ăn việc làm với mức thu nhập cao, đủ để thỏa mãn tình yêu với ôtô nồng nàn của dân mình hay không lại càng chưa xác định được.

Vậy nên tình yêu với các hiệp định tự do thương mại không nhất thiết sẽ giúp cho tình yêu ôtô được đáp ứng. Nhưng dẫu sao thì vẫn có một niềm hy vọng le lói ở đây rằng tình yêu ôtô sẽ không phải là một tình yêu đơn phương.

Người Việt mình có hai mối tình…

Phạm Bích San

Bạn đọc bình luận

Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu
Nhập mã bảo mật (*)    Refresh

Cùng chuyên mục