Ôtô giá rẻ sắp đến và.. chưa thể đến: những cung bậc của cảm xúc

Nhân loại có một tình yêu to lớn với ôtô: quan chức thì mơ được cưỡi xe công, kẻ giàu thì lo thu thập xe sang, còn người nghèo ngồi hóng tin về ôtô trong các quán cà fe bụi nơi hè phố. 

>> Bỏ thuế nhập ôtô sau 10 năm gia nhập TPP

Ôtô giá rẻ sắp đến và.. chưa thể đến: những cung bậc của cảm xúc  ảnh 1

Ước mơ ôtô vẫn xa vời với đa số người tiêu dùng Việt Nam.

Vì vậy mà mọi xã hội phát triển bình thường đều cố gắng làm sao để tầng lớp trung lưu của mình có thể mua được một cái ôtô. Với giá phù hợp, đương nhiên. Còn nếu giới lãnh đạo có tầm nhìn xa hơn một chút thì quốc gia nào ở châu Á có số dân đủ đông cũng muốn phát triển công nghiệp ôtô để tạo tiền đề vững chắc cho quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá: Nhật Bản hay Hàn Quốc xưa đã thế mà Thái Lan, Indonesia hay ngay cả Malaysia nay cũng thế.

Và Việt Nam cũng thế. Tuy nhiên sau một phần tư thế kỷ cố gắng xây dựng công nghiệp ôtô chẳng đi đến đâu, vì nhiều lý do, nay thì ngày 27/11 Chính phủ đã quyết định thoái toàn bộ 97% số cổ phần nhà nước ra khỏi Tổng Công ty công nghiệp ôtô Việt Nam- Vinamotor với giá khởi điểm là 1.250 tỷ đồng hay 14.612 đồng/một cổ phần. Việc bán đấu giá dự kiến sẽ hoàn thành vào 31/12/2015, và như vậy là câu chuyện làm ra chiếc ôtô, với các cấu thành do Việt Nam sản xuất, đã không còn là mối quan tâm hàng đầu của nền công nghiệp ôtô nước nhà, vốn dĩ chưa hề có, nữa. Nói cách khác, sự đầu tư tập trung, ở quy mô nhà nước, để sản xuất ra ôtô giá rẻ phù hợp, không còn là mục tiêu nữa.  

Giờ đây với ôtô chỉ còn lại câu chuyện của thị trường.

Vậy thị trường là thế nào? Đó là câu chuyện cân đối giữa cầu với cung với hai yếu tố chính tác động đến: thu nhập người dân gia tăng đến đâu và thuế đánh trên chiếc ôtô, cả thuế nhập khẩu lẫn tiêu thụ đặc biệt, sẽ lớn đến cỡ nào.

Cách đây khoảng hơn một tháng, sau khi có quyết định về việc hoàn tất thương thảo TPP, Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương, người tiêu dùng Việt đã tràn trề xúc cảm, như có một liều đô-pinh cực mạnh, với tin giảm thuế nhập khẩu ôtô cho các dòng xe phân khối nhỏ. loại đa số người Việt cần có. Ai cũng khấp khởi với cơ hội có được một cái ôtô của mình, chỉ có các quan chức của ngành giao thông vận tải là lo lắng trước việc tiềm năng hệ thống giao thông vận tải nước nhà, vốn yếu kém, sẽ đột ngột bị quá tải. Nhưng họ cũng chỉ lo lắng cho phải phép thế thôi vì triển vọng phát triển giao thông, cái tạo ra công ăn việc làm cho cả ngành cũng như cơ hội làm giàu cho một số người, là xán lạn.

Ôtô giá rẻ sắp đến và.. chưa thể đến: những cung bậc của cảm xúc  ảnh 2

Ảnh giao thông tắc nghẽn đột biến tại Hà Nội ngày giữa tháng 11/2015. Một lý do được nhiều người, kể cả các đại biểu Quốc hội, đưa ra để ngăn cản việc mở rộng thị trường ôtô, là tình trạng tắc đường ngày một tăng cao. 

Niềm vui ngắn chẳng tầy gang, thì lại có tin ngày 28/10 Chính phủ ban hành Nghị định 108 quy định giá tính thuế mới để hướng dẫn Luật bổ sung, sửa đổi Luật thuế Tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) mà theo đó giá làm căn cứ tính thuế TTĐB là giá bán ra của nhà nhập khẩu (giá bán buôn) thay vì chỉ là giá CIF nhập tại cảng Việt Nam cộng với thuế nhập khẩu. Tính ra giá xe đến tay người tiêu dùng sẽ tăng lên khoảng 15-30% so với giá hiện tại do phải tính thêm lợi nhuân, chi phí…. để đưa được ôtô đến tay người tiêu dùng. Các báo giật tít: đầu năm 2016 giá nhiều dòng xe sẽ tăng mạnh. Niềm hy vọng có xe giá phù hợp mới được nhen lên trong lòng người tiêu dùng lại từ từ chìm xuống. Nhưng các quan chức của Bộ Tài chính lại an lòng vì gánh nặng cân đối ngân sách nhà nước đã thấy có cơ để cân bằng theo cách nào đó.

Có điều, những sự thăng trầm tình cảm đối với ôtô như thế là rất có hại cho sức khoẻ của mỗi người, và nó cần được loại bỏ bằng cách chúng ta phải hiểu về hoàn cảnh thực nơi nền kinh tế chúng ta đang tồn tại và vận hành như thế nào. Đơn giản là giá xe ở Việt Nam khó có thể giảm xuống được trong một thời gian dài trước mắt, có thể là tới tận năm 2025. Vì mấy lý do sau.

Đầu tiên là nền kinh tế vẫn đang còn khó khăn với sự hoạt động của các doanh nghiệp mãi vẫn chưa thấy khởi sắc như kỳ vọng: con số doanh nghiệp đóng cửa trong 9 tháng đầu năm, như được xem xét tại kỳ họp này của Quốc Hội, là rất lớn. Công ăn việc làm, như vậy, là không đủ để đáp ứng với số lượng dân số vẫn đang tăng lên cũng như đáp ứng với số người được đào tạo đại học, những người sẽ có tiềm năng mua ôtô, tăng lên (hiện có tới hơn 170 nghìn cử nhân và thạc sỹ dang không có việc làm). Thu nhập thực tế của người dân không tăng như mong muốn và rất cần phải có những sự thay đổi quyết liệt trong thể chế kinh tế, nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, như các kinh tế gia đã khẳng định nhiều lần trong các hội nghị kinh tế, xuân thu nhị kỳ, của Quốc Hội. Nhưng đến giờ thì sự thay đổi đó vẫn đang giới hạn trong sự dò tìm của các giới có trách nhiệm, và một sự mở rộng đột phá của thị trường ô tô nhờ tăng cầu khiến cho giá xe phải giảm xuống, là không có. 

Và khi nền kinh tế đã không tăng nhanh thì nguồn thu của ngân sách nhà nước cũng sẽ chẳng dư dả gì. Trong khi đó, các nguồn chi từ ngân sách nhà nước vẫn không giảm mà còn có cơ tăng lên, rất khó kiểm soát với vô vàn những dự án hoành tráng như xây dựng các khu trung tâm hành chính hay tượng đài của các tỉnh hàng nghìn tỷ đồng, với những công trình lãng phí, cũng hàng nghìn tỷ đồng, như mở rộng nhà máy gang thép Thái Nguyên hay các khu chế biến tại Hà Tĩnh… Còn bộ máy hành chính, sau hàng chục năm cải cách và tin học hoá, vẫn hoạt động đại khái như xưa: số lượng biên chế trong 4 năm qua đã không giảm mà còn tăng lên 30% trong khi vẫn chỉ có khoảng 30% cán bộ làm việc có hiệu quả. Nên ngay cả việc tăng lương của nhà nước, theo lộ trình cho những người hưởng lương, cũng đã phải lỗi hẹn trong năm qua. Vậy thì khó giảm nguồn thu thông qua các loại thuế và phí, cái thể hiện trực tiếp qua giảm giá, từ ôtô được.

Cuối cùng thì có một lý do khác khá là bất ngờ là tình hình giao thông đột nhiên trở nên ách tắc trong mấy tháng gần đây. Cơ sở hạ tầng của giao thông, phần cứng, đã được cải thiện rất nhiều trong vài năm qua nhờ sự năng động của ông bộ trưởng Bộ giao thông vận tải, nhưng cung cách quản lý giao thông, phần mềm, thì vẫn theo cung cách như thời kỳ hàng chục năm trước. Ý thức người dân tham gia giao thông ở đô thị vẫn theo kiểu như ở nông thôn khi sẵn sàng rẽ ngang rẽ dọc, vi phạm tín hiệu giao thông và xử lý nhau bằng vũ lực với sự tụm bạ hiếu kỳ đông đảo của người đi đường, trong khi lực lượng chức năng nhiều khi không nắm rõ nhiệm vụ của mình và hành xử không thật phù hợp chức năng của mình. Với cung cách quản lý giao thông như hiện nay thì tình hình đã đến gíơi hạn và sự tắc nghẽn là đương nhiên nếu có thêm ôtô ra đường. Có điều việc này xem ra vượt quá thẩm quyền của Bộ giao thông vận tải.

Vì thế nên xem ra giá ôtô sẽ không thể nào giảm được theo như cách mà người tiêu dùng hằng mong đợi, và trong thời gian mong muốn, do để khắc phục được những hạn chế nêu trên sẽ đòi hỏi một thời gian rất dài. Bao nhiêu lâu là không thể xác định được, ít nhất là trong suy nghĩ và trong sự hiểu biết của nhiều nhà khoa học lúc này. Có điều, nguyên nhân của nó nằm sâu hơn những gì mà người tiêu dùng Việt Nam đang quan sát thấy trên thị trường và trong đời sống hàng ngày.

Nên quả thật là đáng tiếc khi người Việt đã phải thăng trầm cảm xúc nhiều như thế trong một khoảng thời gian ngắn như thế đối với một nhu cầu thiết yếu đến như thế.

Trong khi đời người là ngắn ngủi và hy vọng được đi ôtô của mình lại lớn lao đến như thế.

Phạm Bích San

Bạn đọc bình luận

Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu
Nhập mã bảo mật (*)    Refresh

Cùng chuyên mục