Billie Holiday - Như một bản tình ca

 
Hàng năm, cứ đến tháng 7, những người yêu jazz cổ lại tìm đến nghĩa trang Saitnt Raymond ở New York (Mỹ) để đặt lên ngôi mộ giản dị của Billie Holiday một cành hoa trắng.

Billie Holiday - Như một bản tình ca ảnh 1

Đã hơn 4 thập kỷ trôi qua từ ngày Billie Holiday rời bỏ cuộc sống, nhưng bà vẫn luôn được xếp vào danh sách những nữ ca sĩ được yêu thích nhất và có nhiều ảnh hưởng lên bộ mặt của làng jazz đương đại. Năm nay, người Mỹ cũng đã kỷ niệm 100 năm sinh nhật của giọng hát không hề thua kém Ella Fitzgerald hay Nina Simone về tài năng và tầm vóc…

Billie Holiday là tài năng ca hát bẩm sinh, bà có khả năng cảm thụ âm nhạc tốt đến mức kinh ngạc. Luôn được coi là giọng ca hàng đầu nước Mỹ, thật đáng ngạc nhiên khi biết rằng Billie chưa từng học qua bất kỳ một bài học nhạc lý cơ bản nào trong suốt cuộc đời, việc đọc nốt nhạc đối với bà là cả một sự khó khăn lớn. Thế nhưng, kỹ năng xướng âm, cách phân nhịp và cảm nhận thời gian của bà lại chuẩn xác đến tuyệt vời, như thể bà đã trải qua nhiều năm rèn luyện trong nhạc viện. Nhưng điều mà những người nghe jazz mê mẩn ở Billie Holiday nhiều hơn cả chính là cái cách mà bà gửi gắm những cảm xúc mãnh liệt của mình vào từng câu, từng chữ trong các ca khúc bà thể hiện. Không chỉ là hát, dường như Billie thực sự sống trong ca khúc của mình. Những cảm xúc đó thật khó quên và đôi khi, thật đáng sợ, bởi Billie đã mang hết sự chua cay, vị đắng chát trong trong cuộc sống nhiều tổn thương của mình vào lời ca, điệu đàn. 

Không chỉ hát rất hay, Billie còn có thể chơi nhạc cụ thành thạo, vì thế, nên xem bà là một nghệ sĩ jazz toàn diện chứ không chỉ đơn thuần là ca sĩ. Mặc dù thừa nhận rằng mình chịu nhiều ảnh hưởng từ phong cách của Bessie Smith (người duy nhất trong thập niên 1920 mang lại được cho người nghe những ấn tượng sâu sắc rằng bà thực sự sống với những gì mình hát) nhưng rõ ràng Billie Holiday đã tìm ra cho mình một đường đi riêng, tuy gây sốc trong thời đại của bà nhưng đã để lại những ảnh hưởng lớn lao cho hậu thế. Cho nên, không có gì quá lời khi các tạp chí âm nhạc uy tín đồng loạt nhận xét, Billie Holiday đã làm thay đổi bộ mặt của nghệ thuật vocal (hát) đương đại Mỹ. 

Billie Holiday - Như một bản tình ca ảnh 2

Cuộc đời “hỗn độn” của Billie Holiday bắt đầu ngày 7/4/1915 ở Baltimore (một số tài liệu cho là 1912) dưới cái tên thật Eleanor Holiday, bố mẹ của bà lúc đó đều chưa tới tuổi vị thành niên. Tuổi thơ của Holiday là những chuỗi ngày dài bất hạnh. Bố bỏ đi, mẹ thường xuyên vắng nhà, bà sống trong sự ghẻ lạnh của họ hàng và sau đó, chuyển vào sống trong trường dòng. Năm 1927, bà theo mẹ chuyển lên New Jersey và sau đó là Brooklin - New York. Cái tên Billie là món quà hiếm hoi của mẹ bà, lấy theo tên ngôi sao Billie Dove. Billie thường ở nhà phụ giúp mẹ làm chuyện gia đình nhưng chẳng bao lâu, đã trở thành gái bán hoa không thường xuyên với sự trợ giúp của mẹ. Ra tù vào tội, cuộc sống của Billie dường như đã đi vào ngõ cụt nếu một ngày kia bà không tình cờ phát hiện ra khả năng ca hát của mình. 

Theo những gì Billie Holiday viết trong cuốn hồi ký nổi tiếng Lady Sings The Blues thì sự nghiệp ca hát của bà bắt đầu năm 1933, trong quán bán rượu lậu Pod & Jerry. Lúc đó, Billie thường xuyên phục vụ khách hàng bằng những điệu nhảy không lấy gì làm sạch sẽ lắm và người nhạc công piano cảm thấy xót xa, đã hỏi liệu bà có thể hát được không. Ngay lập tức, ca khúc Trav'lin All Alone đã nhận được vô số lời tán thưởng và kể từ đó, Billie Holiday được hát thường xuyên hơn. 

Đến biểu diễn tại bar Monette, Giọng hát của Billie đã lọt vào tai của John Hammon – một nhà sản xuất âm nhạc và ông này giới thiệu bà vào ban nhạc của Benny Goodman. Ngày 27/11/1933, ghi âm single đầu tay của Billie - Your Mother's Son-In-Law ra mắt thị trường. Suốt năm 1934, bà xuất hiện tại hầu hết quán bar nổi tiếng ở New York và năm 1935, bà có buổi ra mắt đầu tiên tại nhà hát Apollo. Cũng trong năm này, bà và các nghệ sĩ cấp tiến khác đã làm thổi một luồng sinh khí mới vào những ca khúc tưởng chừng rất nhạt nhẽo như What A Little Moonlight Can Do, Twenty-Four Hours A Day, If You Were Mine… Danh tiếng của Billie Holiday trở nên rực rỡ hơn và bà trở thành cục cưng của các hãng ghi âm lớn như Columbia, Brunswick và Vocalion.

Billie Holiday - Như một bản tình ca ảnh 3

Năm 1936, Billie đi lưu diễn ở nhiều nơi trên đất Mỹ, năm 1937 bà gia nhập nhóm Count Basie, và sau đó là Artie Shaw, trở thành ca sĩ da màu đầu tiên hát trong ban nhạc toàn người da trắng. Nghệ sĩ saxophone Lester Young và nghệ sĩ trumpet Buck Clayton kết hợp với Billie cho ra đời những album hoàn hảo vào các năm cuối thập niên 1930, danh hiệu Lady Day cũng được Lester Young đặt cho bà từ đây. Billie bắt đầu đến hát ở một câu lạc bộ mới mang tên Cafe Society và ở đây, bà đã học được ca khúc đưa mình lên một đẳng cấp khác: Strange Fruit. Nhờ ca khúc này mà Billie có được danh vọng, tiền bạc và quan trọng hơn, tài năng của bà được chính thức thừa nhận trên toàn nước Mỹ. Nhưng có nhiều người lại không thích Strange Fruit. Họ cho rằng, với ca khúc này, Billie Holiday đã đánh mất đi bản năng tự nhiên của mình. Bà không phải hát mà là diễn. Việc John Hammon cho rằng bản Strange Fruit là điều tồi tệ nhất xảy ra với Billie Holiday đã nhận được vô số ý kiến đồng tình.

Trong thập niên 1940, Holiday đã cho ra đời rất, rất nhiều album xuất sắc với những ca khúc jazz, blues kinh điển, đã từng được không biết bao nhiêu thế hệ nghệ sĩ trình bày lại, như The Very Thought Of You, The Way You Look Tonight, All Of Me, Me, Myself And I, Them There Eyes, Easy Living, I Can't Give You Anything But Love, I've Got My Love To Keep You Warm … Không chỉ có vậy, Billie còn lấy được nước mắt của người nghe qua những bản ballad trầm, buồn  như I'm A Fool To Want You, Lover Man và đặc biệt là ca khúc chết người Gloomy Sunday. Billie biết cách biến ca khúc thành của mình và chỉ riêng mình mà thôi. Bà nói chuyện với niềm vui và những nỗi đau trong tình yêu bằng những xúc cảm mãnh liệt mà rất ít ca sĩ trước đó, cùng thời và sau này có thể làm được. Có thể nói, bản thân Billie đã là những khúc tình ca. 

Billie Holiday - Như một bản tình ca ảnh 4

Sự nghiệp cất cánh cũng là lúc đời tư của bà xuống dốc. Nghiện rượu, chơi cần sa, bà không bao giờ kết hôn với Johnny Monroe - người chồng đầu tiên và sau này, khi lấy Joe Guy, bà đã dùng ma tuý. Năm 1947, Billie bị bắt vì tội tàng trữ heroin và phải chịu án 8 tháng tù. Ra tù, bà không được phép biểu diễn ở các hộp đêm và đến năm 1950, bà chuyển sang đầu quân cho hãng đĩa Decca. 

Thập niên 1950, dù cuộc sống sa đoạ đã lấy đi phần nào những tinh tuý trong giọng hát thiên phú nhưng các tác phẩm của Billie Holiday ghi âm trong thời gian này lại nồng nàn và đầy ngẫu hứng như cái thời bà mới bước chân vào làng nhạc. Năm 1954, Billie đi lưu diễn ở châu Âu và năm 1956, cuốn tự truyện Lady Sing The Blues gây được tiếng vang rất lớn. 2 năm sau, Billie tung ra kiệt tác cuối cùng – album Lady In Satin – với những ca khúc mô tả rõ ràng nhất cuộc đời và tâm trạng của Billie: Glad To Be Unhappy (Vui vì không hạnh phúc), I Get Along Without You Very Well (Không có anh tôi vẫn sống tốt) The End Of A Love Affair (Kết thúc một chuyện tình)… Ngày 17/7/1959, Billie qua đời ở tuổi 44, cơ thể đã bạc nhược của bà không chống nổi một cú truỵ tim. Cái chết của bà thậm chí còn mang lại nhiều lợi ích cho các hãng đĩa hơn cả lúc bà còn sống. Thật trớ trêu!

Nhưng với Billie Holiday, điều khắc nghiệt, thứ mà bà sợ đối mặt nhất lại chính là cuộc sống. Bà gần như lạc lõng trong thời đại của mình – một con cọp cái với tâm hồn của chú nai ngơ ngác – mãi mãi không hoà nhập được với xã hội Mỹ trong cơn quay cuồng điên loạn của những năm 1930 – 1940. Rời bỏ thế giới này có lẽ là lối thoát cuối cùng cho một thiên tài của nước Mỹ…

Billie Holiday - Như một bản tình ca ảnh 5 Mô tả ảnh

 Các đĩa nhạc của Billie Holiday ngày nay vẫn có mặt trên các website bán lẻ lớn, trong đó có đầy đủ album nổi tiếng nhất như Stay With Me, Lady Sings The Blues, Lady In Satin, All Or Nothing At All. Bên cạnh đó là các bộ CD (box-set) như Love Song, Lady Day Swings và Blue Billie, tập hợp những ca khúc xuất sắc nhất của bà từ giai đoạn 1935 – 1949. Nghe Billie Holiday, có lẽ không gì tuyệt vời bằng trong một tối trời mưa rả rích, tại quán nhỏ, với ngọn nến trước mặt, nhìn ra mặt đường Sài Gòn lấp loá nước mưa dưới ánh đèn đường. Từng nốt nhạc ngọt dịu như những cái vuốt ve, khẽ mơn trớn… thật đằm thắm!


Anh Thư

Bạn đọc bình luận

Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu
Nhập mã bảo mật (*)    Refresh

Cùng chuyên mục